Remy Janssen
De Tweede Wereldoorlog stopte niet wanneer de zon onderging, de lucht boven het Verenigd Koninkrijk kwam elke nacht weer tot leven op het moment dat het British Bomber Command hun (middel)zware bommenwerpers richting het door Duitsland bezette continent stuurden om daar doelen te bombarderen.
Tijdens deze missies kregen de geallieerde bemanningen met veel weerstand te maken Duitse nachtjagers en van Duits luchtafweergeschut de Flugzeug Abwehr Kanonne beter bekend als FLAK.
7 augustus 1944.
Op 7 augustus 1944 voerde RAF Bomber Command een grootschalige nachtelijke aanval uit ter ondersteuning van de geallieerde doorbraak in Normandië. 1019 vliegtuigen (614 Lancasters, 392 Halifax’en en 13 Mosquitos) van Bomber Command bestookten Duitse verdedigingsposities ten zuiden van Caen tijdens “Operatie Totalize”. Cruciale punten zoals Secqueville werden door zware bommen getroffen. Slechts 660 vliegtuigen van de 1019 slaagde erin om de aangewezen doelen te bombarderen. 10 vliegtuigen, allemaal Lancasters gingen verloren, 7 werden onderschept door Duitse nachtjagers, 2 werden getroffen door FLAK en 1 door een (nog) onbekende oorzaak.
Tegelijkertijd voerden USAAF-bommenwerpers aanvallen uit op overige tactische doelen, met als doel het Duitse verzet te ontregelen voorafgaand aan de opmars van de Canadese en Britse grondtroepen.
Intruder missies.
Vanaf het begin van het voorjaar van 1942 begon de RAF (Royal Air Force) met zogenaamde “Intruder Missions”. Deze “intruder missions” waren speciale operaties waarbij voornamelijk Mosquito vliegtuigen diep in vijandelijk gebied vlogen, vaak ’s nachts. Hun doel was om Duitse nachtjagers en bommenwerpers op hun eigen vliegvelden of tijdens hun operaties te verrassen. De Mosquito’s patrouilleerden boven vijandelijke vliegvelden, wachtten tot Duitse vliegtuigen probeerden te landen of te stijgen, en vielen dan aan.
Op deze manier werden de Duitse nachtjageroperaties verstoord, wat er vervolgens weer voor moest zorgen dat de verliezen van Bomber Command zouden dalen.Deze Luftwaffe nachtjagers waren onder andere afkomstig van het Nachtjagdgeschwader 1 (NJG 1) welke gestationeerd was op Vliegbasis Deelen.
Naast deze aanvallen voerden Mosquito’s ook missies uit waarbij ze spoorlijnen, bruggen en andere strategische doelen bestookten dit om de Duitse logistiek te verstoren. Dankzij hun snelheid en wendbaarheid konden ze snel toeslaan en verdwijnen voordat de vijand kon reageren.
Mosquito HK230.
In de avond van 7 augustus vertrok om 21.40 uur de tweekoppige bemanning van de De Havilland Mosquito
NF.XII met registratie HK230 / EW-B van het 307 (Polish) squadron vanaf hun thuisbasis Church Fenton
(North Yorkshire, Engeland) voor een Intruder Mission rond vliegbasis Soesterberg én vliegbasis Deelen.
5 minuten later steeg er een tweede Mosquito (HK129 / EW-Z) van hetzelfde squadron op. Deze had dezelfde missie maar een ander doel, namelijk de vliegbases Gilze-Rijen en Eindhoven.
Deze missies waren noodzakelijk om zoveel mogelijk de Duitse nachtjagers te hinderen en zo de vliegtuigen Bomber Command deze nacht te beschermen bij diverse bombardementsvluchten boven Noord-Frankrijk.
Het is 23.45 uur als het Duitse FLAK afweergeschut bij de bruggen van Westervoort, bemand door het Gemischte Flak Abteilung 591 Batterie 5./591 / RAD 6/212 onder leiding van Major Alfred Majewski, de laagvliegende HK230 onder vuur nam. Vrijwel direct stort deze neer en kwam terecht in de gracht rondom het Fort Westervoort. Bij de crash kwamen beide bemanningsleden om het leven. Zij worden de volgende dag uit het wrak geborgen en begraven op Moscowa. In mijn onderzoek naar deze crash is niet duidelijk geworden welk FLAK geschut daadwerkelijk verantwoordelijk was voor het aanschieten van de HK230. Het is niet ondenkbaar dat Friedrich uit de vorige uitgaves van “Bij De Tijd” hier een rol in heeft gespeeld.
De Mosquito en het 307 squadron.
De De Havilland Mosquito was een veelzijdig Brits toestel uit de Tweede Wereldoorlog, bekend om zijn houten constructie en uitzonderlijke prestaties. Het toestel werd ingezet als nachtjager, bommenwerper, verkenner en voor speciale missies zoals de genoemde “intruder”-operaties. Dankzij zijn lichte bouw en krachtige motoren was de Mosquito snel en wendbaar, waardoor het moeilijk te onderscheppen was door vijandelijke jagers.
Vanaf december 1942 werd de Mosquito ingezet bij diverse Poolse squadrons binnen de Royal Air Force, waaronder het 307 Squadron. Dit squadron voerde aanvankelijk defensieve nachtvluchten uit boven Groot-Brittannië. Later schakelde he squadron over op offensieve missies boven het vasteland van Europa. De Mosquito’s vielen onder andere Duitse vliegvelden aan en voerden patrouillevluchten uit om vijandelijke nachtjagers te verrassen en uit te schakelen. De combinatie van snelheid, veelzijdigheid en innovatieve tactieken maakte de Mosquito tot een van de meest succesvolle geallieerde vliegtuigen van de oorlog.
Poolse vliegers in Engeland tijdens de Tweede Wereldoorlog
Na de Duitse inval in Polen in september 1939 en de daaropvolgende bezetting door Duitsland en de Sovjet-Unie, moesten veel Poolse militairen en vliegers hun land ontvluchten. Via omwegen, vaak via Frankrijk, kwamen duizenden Poolse piloten uiteindelijk in Groot-Brittannië terecht. Toen Frankrijk in juni 1940 capituleerde, werden Poolse vliegers door de Royal Air Force (RAF) uitgenodigd om zich aan te sluiten bij de Britse luchtmacht.
De bemanning van de HK230.
Zoals eerder geschreven had de Mosquito een tweekoppige bemanning, de piloot en de navigator. De HK230 werd deze nacht gevlogen door een zeer ervaren, en gedecoreerde, bemanning. De piloot was Squadron Leader Captain Ryszard Zwolinski, geboren op 11 september 1909 in Radomsko, Polen. Hij stierf dus op 34-jarige leeftijd.
De Navigator was Warrant Officer Henryk Feliks Gajewski, geboren op 16 december 1918 in Siganów, Polen,
hij stierf op 25-jarige leeftijd. Zowel Zwolinski en Gajewski werden geborgen uit het wrak en begraven op Moscowa in Arnhem, graf 30 & 31, waar zij nog steeds liggen
Boek Westervoort 1940 – 1945.
In het boek Westervoort 1940 – 1945 wordt op pagina 83 kort melding gemaakt van deze crash. De tijdlijn klopt echter niet. Hier wordt gesuggereerd dat dit op 9 augustus plaats vond. Letterlijk staat er: “Op 7 augustus stort een Duitse Jager na een luchtgevecht boven Westervoort neer, maar twee dagen later haalt het Duitse luchtdoelafweergeschut bij de bruggen een Pools vliegtuig neer”.
Na onderzoek heb ik een crash van een Duitse Dornier DO-17 gevonden welke een dag later dan de Mosquito, 8 augustus, na een kort luchtgevecht is neergestort. Aan deze crash zit ook een erg interessant verhaal. Als mijn onderzoek naar dit voorval is afgerond maak ik ook hier een publicatie van.
Naast de Mosquito en de Duitse DO-17, heeft er nog een crash plaatsgevonden in Westervoort. Ditmaal gaat het om een Amerikaanse F-5, een fotoverkenningsvariant van de P-38 Lightning.
Mocht iemand meer informatie hebben omtrent deze crashes, zou ik graag met diegene in contact komen.
Bronnen:
Studiegroep Luchtoorlog 1939-1945, https://studiegroepluchtoorlog.nl/
The National Archives, archief AIR-27-1676-16
Boek Westervoort 1940 – 1945 tussen bezetting en bevrijding, Bert Kerkhoffs
Archieven Poolse luchtmacht
Facebook groep 307 squadron project, https://www.facebook.com/307SquadronProject